Dilerseniz birkaç farklı dalda Google Amca’nın hakkınızda ne bildiğini keşfetmenizi sağlayayım.

1) Google’ın Sizin Hakkınızdaki Genel Profili - https://www.google.com/ads/preferences/ 

Bu bilgilerin amacı size reklam gösterirken Google’ın reklam verene sunduğu seçeneklere uzanıyor. Örneğin bir kişi 25-30 yaş arası erkeklere reklam göstermek isterse Google’ın reklam göstereceği kişilerden birisi de benim.

2) Nereleri Gezdiniz? – https://maps.google.com/locationhistory

Gezip gezip “yok vallahi hiç gezmiyorum” diyenlerdenseniz bu siteye sizin bilgisayarınızdan arkadaşlarınızın girmesini engelleyin. Şakası bir yana sizce de çok rahatsız edici değil mi?

3) Ne Aramıştınız? - https://history.google.com

Google amca sizin hakkınızda detaylı bilgi edinmek için sizin ne aradığınızla çok ilgilenir. Örnek vereyim mücevher ile ilgili çok arama yaptıysanız siz altın reklamları için oldukça değerli birisiniz demektir.

4) Hangi Cihazlardasınız? - https://security.google.com/settings/security/activity

Gerek Android gerek OS gerekse iOS Google’dan sorulur. Hangi cihazdan Google’a bağlandın, hangi cihazı telefonun olarak kullanıyorsun hepsini Google’a sor.

5) Hangi Uygulama veya Cihaz’a ne Yetki Veriyorsunuz? - https://security.google.com/settings/security/permissions

Uygulamalardan cihazlara, tabletlerden giyilebilir teknolojilere Google bilgilerine erişim verdiğin her şey burada.

6) Hakkınızda Depolanan Tüm Bilgileri İndirin – https://www.google.com/takeout

Bir YouTube içerik üreticisi olarak YouTube üzerinde 400‘den fazla videom var. Dahası bu sayı giderek artıyor. Google’dan kişisel bilgilerimi talep ettiğimde bana hazırladığı toplam paket ise 180 Gb‘nin üzerinde. (E-Posta arşivlemenin süresinin saatler ve hatta günler sürebileceğini de belirteyim.)

Google’da bilgim olan 16 ürün üzerinden 180, 59 gb bilgim olduğunu öğrendim. Peki YouTube’u istemezsem bu boyut ne kadara düşecek?

Tahmin ettiğim gibi sahip olduğum içeriğin çok büyük kısmını YouTube’da yüklü olan videolar oluşturuyor. Öte yandan 571 mb’lik veri de hiç az sayılmaz. Bu verilerin içerisinde e-posta, iletişim numaraları, bookmarklar, ajanda, Google Drive, hangouts, +1′lediklerim, google fotoğraflarım ve profil bilgilerim bulunuyor.

Nasıl Durduruz?

Önce web geçmişinizi silelim. Buraya Tıklayarak geçmişinize gidin. Giriş için şifre sorabilir, şifrenizi girin ve sol üstteki kutucuğa tıklayıp tümünü seçelim ve “öğeleri kaldır”a tıklayalım. Solda bulunan Tüm Geçmiş, Web, Resimler, Görünüm gibi seçenekler sizin geçmişinizi kategorilenmiş olarak görmenize olanak sağlar.

Ardından sağ üstte bulunan çarka (ayarlar) tıklayın. Karşınıza şu şekilde bir sayfa çıkacak. Sayfada yazılanlar bende İngilizce. Bu ekranda bulunan “Pause“a basarsanız, Google bundan sonra sizin yaptığınız herhangi bir aramayı depolamayacak demektir. Pause’a bastıktan sonra çıkan pencerede tekrar “Pause History“e basın. Bu aşamada, bundan sonra yapacağınız aramalarda size en iyi sonuca ulaşamayacağınızı söylüyor. İnanın farkı anlamazsınız bile.

Sonuç

Kabul ediyor ve bir bilgisayar mühendisi olarak çok açıkça görüyorum ki dijitalleşen dünyada veri çok değerlidir. Ayrıca hiç bir Google çalışanının mesaisi ardından Onur bugün hangi sitelere girmiş diye çay içip web geçmişime baktığını da düşünmüyorum. Fakat şuna da hak vermek gerekir ki yolda yürürken gördüğünüz tanımadığınız kişilerle bu bilgileri paylaşmıyorsanız Google’la da bu bilgileri paylaşmanın bir anlamı yok. Önemli olan bu bilgilerin kullanılması değil, alınmış olması. Yasal bağlamda bütün bu hakları herhangi bir Google servisine kaydolurken bir tik ile alıyorlar ve hiçbirimiz neye evet dediğimizi bile bilmiyoruz. Google gibi veri devleri ise bilmememizden ve hatta cahilliğimizden dolayı dilediği gibi at koşturuyorlar. Yine de bu onların davranışını doğru kılmıyor. Gizliliğimiz çok daha doğru şekilde organize edilebilir, yeter ki bilelim, farkında olalım.

by

Bazı kulaktan kulağa yayılan hikayeleri sorgulamak gerekir. Olayların perde arkasını öğrenip bir de kendinizin irdelemesinde büyük fayda görüyorum. Bugün akıllı telefonlarda (aslında anlatacaklarım kişisel bilgisayarlar için de geçerli) RAM kullanımından bahsedeceğim.

RAM Nedir?

Random Access Memory (Rastgele Erişimli Hafıza) ya da genel kullanımda söylemi ile “Bellek“. RAM Elektronik bir depolama aygıtıdır. Elektronik cihazlarda ara bir depolama aygıtı olarak kullanılır ve esas amacı bilgisayar çalışırken elektronik olmayan HDD’yi (hard drive – harddisk) belirli ölçüde işlemlerden uzak tutmaya yarar.

Biraz daha açalım. RAM bilgisayar ya da telefon açılmadan önce boştur. Açıldığında doldurulmaya başlanır, kapatıldığında tekrar boşalır. (bazı RAM türlerinde farklılık gösterebilir, genelliyorum) Elektronik bir depolama aygıtı olduğu için veri yazmak ve veri okumak elektronik olmayan mekanik bir depolama aygıtına göre daha hızlıdır. Bu da cihazınız eğer bu elektronik depolama aygıtını kullanırsa daha hızlı işlem yapabileceği anlamına gelir. Bu yüzden ara bir elemandır, işlemleri hızlıca yapıp sonradan düzenlemek için güzel bir seçimdir. Hendikapı ise üzerinde bilgisayar ya da akıllı telefon kapandığında bilgi saklayamaması, tüm verilerin kaybolmasıdır.

ROM Nedir?

Read Only Memory (Sadece Okunabilir Bellek) ya da genel kullanımda harddisk. (genellediğimi tekrarlıyorum) Bilgisayarlarda ya da akıllı telefonlarda bilgisayarı kapatıp açtığımızda bilgileri bıraktığımız yerde bulmamıza yarar. Sağdaki fotoğrafa bakın, bir başlığı vardır ve bu başlıkla 0 ve 1 olarak yuvarlak diskin üzerine delikler açar. Başlangıç 0, her değişim de 1 bitine denk gelir. Sadece birler ve sıfırlarla bütün bu kullandığımız sistemleri çalıştırır, depoladığımız videoları, müzikleri, arkadaşlarımızla çekildiğimiz fotoğrafları ve sayısız bilgiyi barındırır.

Gel zaman git zaman bu tür kaba harddiskler yerini adı SSD (Solid State Disk) olan  yeni bir teknolojiye bırakıyor. Akıllı telefonlarımızda da bunun benzer versiyonları kullanılmakta. Bu SSD ROM‘lar daha elektronik fakat henüz RAM kadar hızlı değiller. SSD’lerin çalışma prensipleri konumuzun dışında fakat merak edenler Google’da “solid state physics” (katı hal fiziği) diye aratıp makaleler okuyabilir. (Dipnot: İlk harddiskli telefon, Samsung’un 2004 yılında tanıttığı SPH-V5400 modeli)

Devam Edelim

İyi kötü kavramlara aşina olduk. Bahsettiğim RAM ve ROM’ların bir çok alt türleri var. DRAM, DDR RAM, SDRAM ve benzer kavramları eminim siz de duymuşsunuzdur. Hepsinin farklı çalışma prensipleri ve methodları var ama hepsinin temelinde bu mantık yatıyor. CPU, yani işlemci, cihazımızı çalıştırdığımızda ilk bilgileri HDD’den (ROM) alır, daha hızlı çalışmak için de RAM’i kullanır.

Akıllı Telefonumuz RAM’i Adım Adım Nasıl Kullanır?

• Akıllı telefonunuzu çalıştırırsınız.
• Akıllı telefon ROM üzerinden bilgileri yükler ve power-on self-test (POST) adında bir işlem yürütür. Bu işlemin amacı cihazın tam olarak çalışması için gereken ortamın sağlanıp sağlanmadığını ölçmektir.
• İşletim sistemi (Android / iOS / Windows Phone /..) ROM’dan okunup aktif olarak çalışan kısmı RAM’e yazılır. Bu şekilde hep ROM üzerinden yavaş okumak yerine RAM’den hızlıca okuyabilir.
• Bir uygulamayı çalıştırdığınızda uygulamanın gerekli bilgileri RAM’e yazılır. Böylece siz bu uygulamayı tekrar açtığınızda RAM’de olduğu için hemen açılacaktır ve siz beklemeyeceksinizdir.
• Uygulamayı kaydettiğinizde ve kapattığınızda bu bilgiler ROM’a yazılır ve RAM’den silinir. (Kapattığınızda diyorum, ana sayfa düğmesine basıp arkada çalışmaya müsade ettiğinizde demiyorum, dikkat.) Bu şekilde telefonu tekrar açtığınızda bu bilgileri kaybetmemiş olurusunuz.

Olay tabii ki farklı ara aşamalar da barındırıyor. Fakat genel bir fikir oluşturmak için bu kadarı yeterli.

Bir dakika… O zaman bu meret güzel birşey ve fazla kullanımında bir sıkıntı yok. Değil mi?

Evet. Fakat…

İşletim Sistemi, CPU (işlemci) ve RAM Üçgeni

İşletim sistemi, CPU’yu, RAM’i ROM’u, BUS’ı, ve aklınıza gelecek diğer donanımları yöneten yazılımdır. Cihazınızı açtığınızda BIOS (basic input-output system) üzerinden çalıştırılır ve kontrolü eline geçirip tüm organizasyonu yapar.

CPU bütün işlemlerin yapıldığı, milyonlarca transistör’den (devre) oluşan bir “makinadır“. Beyin (işletim sistemi) makina’ya (CPU) git şunu yap der. Sonra da der ki, şu işlemi biraz hızlandıralım, HDD’den değil de RAM’den oku der. Dolayısıyla işlemi hızlandırır ve son kullanıcıya, yani bize daha hızlı hizmet verir.

Meraklısına ek bilgi, Soru: madem SSD’ler de artık elektronik neden bunu da RAM gibi kullanmıyoruz? Cevap: Henüz RAM kadar hızlı olmasa da benzer sistemler kullanılmaya başlandı. Apple Mac OS işletim sistemi eğer hem SSD hem de HDD’niz varsa, (bir bilgisayarsa, laptop’ta birden fazla disk olabilir) Fusion Drive adı verilen bir teknoloji ile az kullandığınız dosyaları HDD’ye, sık kullandığınız dosyaları da SSD’ye size sormadan kopyalıyor. Bu şekilde RAM-ROM ilişkisi gibi daha hızlı, neredeyse hepsi SSD’ymiş gibi kullandığınız hibrit (karma) bir diskiniz oluyor.

Peki bu RAM (bellek) nasıl organize edilir? Canınızı sıkmak, kafanızı karıştırmak istemiyorum fakat bilgisayar bilimcileri bu konu üzerine yüzlerce algoritma geliştirip en hızlısını aramış. SLOB, FIFO, LIFO, LRU, Adaptive Replacement, LIRS ve daha sürüsüne bereket algoritmayı biraz ingilizceniz varsa Wikipedia üzerinden inceleyebilirsiniz. Fakat anlatmadan geçmemek istediğim bir olay var. CPU eğer çok fazla düzeyde RAM’i düzenlemek ve sıraya sokmakla uğraşırsa, yani; RAM’den bilgi okuyup hızlı iş yapmak yerine RAM çok fazla doldu da bu RAM’deki verileri sıraya sokmaya, RAM’i daha etkili kılmaya çalışırsa, sistem yavaşlar. Buna thrashing deniyor. Yandaki grafikte RAM kullanımı arttığında sistemin hızlandığını ama belirli bir düzeyde RAM kullanımı geçildiğinde sistemin yavaşladığını görebilirsiniz. Bu ani düşüşün olduğu kısım thrashing’in (etkinlik kaybı) başladığı noktadır.

Trashing’den korunmak için ne yapacağız?

Eski bilgisayarlarda bu sorun gerçekten bir “sorundu” fakat günümüzde işletim sistemleri çok gelişmiş düzeydeler. Dikkat ettiyseniz %90-%95 düzeyinde RAM’i kullanmanıza işletim sisteminiz izin vermez ve siz bu düzeye erişmeden daha önce RAM’de açık olan uygulamaları size sormadan kullanım sıklığınıza göre (en az kullandığınızı ve öngörerek kullanmayacağınızı) kapatır. Dolayısıyla sizin thrashing sorunu yaşamanızı işletim sistemi önler.

Yine de yolunu söyleyelim, bu akıllı telefonlar için uygulanamaz ama bilgisayarlar için şöyle bir yöntem var, ya Multiprogramming (yani açık olan uygulama sayısını) azaltırsınız. Ya da RAM’inizi yükseltirsiniz.

KULLANILMAYAN RAM ISRAF EDİLMİŞ HIZDIR

Bu grafiğin bir de tersi mevcut. Az RAM’in kullanılması ve çok ROM’un kullanılması da sistemi yavaşlatır. Aslında yavaşlatmaz ama ulaşabileceğiniz maksimum hızı kullanmamanıza neden olur. Çünkü daha fazla RAM kullanılabilecekken ve böylece daha hızlı çalışabilecekken daha yavaş çalışan ROM’u çok kullanmak anlamsızdır, hatalı bir işletim sistemi stratejisidir.

Günümüzdeki çok gelişmiş işletim sistemleri Thrashing sorununu ortadan kaldırdığına göre “Kullanılmayan RAM sadece telefonuzu yavaşlatır.” şeklinde bir genelleme yapmam yanlış olmaz.

Gelin bir örnek verelim; A kişisi eşini aldattı. A, A’nın eşi olan B için çiçek aldı ve bir bir cd’ye şarkı kaydedip eşine götürecek ve müzik ve çiçekle gönlünü almaya çalışacak.

Senaryolar;

1- A çiçeği aldı, CD’ye 20 tane şarkı kaydetti, eve gitti ve şarkıları açıp teker teker şarkıları B’ye dinletip durumu kurtarmaya çalıştı.

2- A çiçeği aldı, CD’ye 1 tane şarkı kaydetti, eve gitti, şarkıyı dinletti, sonra dönüp 2. şarkıyı CD’ye yazdı, eve geri döndü ve böyle gidip gelip devam etti.

Hangi senaryo daha mantıklı? A değil mi? RAM – ROM ilişkisi de buna benziyor. Madem 2. 3. 4. ve diğer şarkıları da kullanacağız, bunların RAM’de durmaması hem ROM’dan okuma hızı yavaş olduğu için işlemi yavaşlatır hem de daha fazla batarya tüketimine neden olur. Çünkü ROM’dan veri okumak RAM’e oranla daha zordur.

Sonuç

Bırakın RAM’ınız şişsin, bırakın %80′leri görsün. Google Play’de App Store’da gördüğünüz bu uygulamaları yazan adamların ağa babaları Android’i, iOS’i, Windows’u yazdı. Sizi koruyan kişiler, yaşayabileceğiniz sorunları idrak eden kişiler bu uygulamaları yazanlar değil, işletim sistemlerini yazanlardır. Büyük ölçüde Bellek Yöneticisi uygulamalar gereksizdir. Siz siz olun, RAM’inizi ısraf etmeyin…

by

Her cumartesi akşam 9′da yayınlanan soru cevap’ta sorularınızın yanıtlanması için bu facebook sayfası üzerinden gelişmeleri takip etmeniz yeterli olacaktır.

by

Bildiğiniz üzere bir süredir Youtube üzerinde çeşitli mobil ürün incelemeleri yapıyorum. Bu kanal toplamda 2.6 milyonu aşkın izlenime varan ciddi rakamlara ulaştı. Bunun üzerine bir facebook sayfası ve twitter hesabım üzerinden de çeşitli paylaşımlarda bulundum.

Youtube üzerinde paylaşamayacağım kadar kısa olan ve Facebook’ta da paylaşamayacağım kadar uzun olan çeşitli ipuçlarını ve yazılı incelemeleri artık bu blog üzerinde paylaşmayı umuyorum.

Bu şu demek değildir ki tüm mecraları takip etmezseniz bilgilerin tamamından geri kalırsınız. Tüm bu hesapları entegre şekilde kullanıyor, önemli olan bilgileri ve paylaşımları tüm kanallarımda duyuruyor olacağım.

Bu şekilde yapılan paylaşımların daha düzenli ve daha kalıcı olacağına inanıyorum.

Umarım hepimize faydası dokunur, daha fazla kişiye ulaşmış olurum.

by